Pożar instalacji elektrycznej może być skutkiem m.in. zwarcia, przeciążenia obwodu, uszkodzenia izolacji lub nieprawidłowych połączeń przewodów. Ograniczenie tego ryzyka wymaga właściwego wykonania instalacji, odpowiedniego doboru aparatury zabezpieczającej oraz regularnej kontroli jej stanu technicznego. Sprawdź, jakie zabezpieczenia przeciwpożarowe instalacji elektrycznej stosuje się w praktyce i za co odpowiadają.
W artykule:
- Jakie są najczęstsze przyczyny pożarów instalacji elektrycznych?
- Zabezpieczenie instalacji elektrycznej przed pożarem – jakie rozwiązania stosować?
- Jak działają zabezpieczenia nadprądowe, RCD i ograniczniki przepięć?
- Przeciwpożarowy wyłącznik prądu – kiedy jest wymagany?
- Jak gasić pożar instalacji elektrycznej i czego bezwzględnie unikać?
- Przeglądy i pomiary jako zabezpieczenie przeciwpożarowe instalacji elektrycznej
Jakie są najczęstsze przyczyny pożarów instalacji elektrycznych?
Przyczyny pożarów instalacji elektrycznych są najczęściej związane z powstawaniem nadmiernej temperatury lub łuku elektrycznego. Do niebezpiecznych sytuacji może prowadzić zwarcie, przeciążenie obwodu, uszkodzenie izolacji, poluzowanie zacisków, niewłaściwie wykonane połączenia albo zastosowanie przewodów o przekroju niedostosowanym do obciążenia. Miejscowe przegrzewanie może wystąpić również w gniazdach, rozdzielnicach i połączeniach o zwiększonej rezystancji. Ryzyko wzrasta w instalacjach starych, uszkodzonych lub rozbudowywanych bez sprawdzenia możliwości istniejących obwodów. Pożar instalacji elektrycznej może rozwijać się początkowo bez widocznego płomienia, np. wewnątrz rozdzielnicy lub przegrody budowlanej. Dlatego ważne są zarówno prawidłowo dobrane zabezpieczenia, jak i przestrzeganie zasad BHP przy instalacjach elektrycznych.
Zabezpieczenie instalacji elektrycznej przed pożarem – jakie rozwiązania stosować?
Skuteczne zabezpieczenie instalacji elektrycznej przed pożarem nie opiera się na jednym urządzeniu. § 183 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych wymaga stosowania w instalacjach m.in. urządzeń ochronnych różnicowoprądowych, wyłączników nadprądowych, selektywności zabezpieczeń, połączeń wyrównawczych, przeciwpożarowych wyłączników prądu oraz urządzeń ochrony przeciwprzepięciowej. Wyłączniki nadprądowe chronią przewody przed skutkami przeciążeń i zwarć, natomiast urządzenia różnicowoprądowe uzupełniają ochronę przeciwporażeniową i – zgodnie z przepisami – ochronę przed powstaniem pożaru w warunkach uszkodzenia. Istotny jest również właściwy dobór przekrojów przewodów, sposobu ich ułożenia oraz zabezpieczeń do parametrów obwodu. Osoby pracujące przy takich instalacjach mogą zdobyć odpowiednie uprawnienia G1.
Jak działają zabezpieczenia nadprądowe, RCD i ograniczniki przepięć?
Każdy z tych elementów reaguje na inne zagrożenie, dlatego zabezpieczenia przeciwpożarowe instalacji elektrycznej należy rozpatrywać jako współpracujący system. Wyłącznik nadprądowy przerywa obwód po przekroczeniu określonej wartości prądu wskutek przeciążenia lub zwarcia, ograniczając ryzyko nadmiernego nagrzewania przewodów. RCD wykrywa prąd różnicowy i przy spełnieniu warunków zadziałania odłącza zasilanie – może więc ograniczyć skutki niektórych uszkodzeń izolacji i prądów upływu. Ograniczniki przepięć mają inne zadanie: ograniczają przepięcia, które mogą powstawać m.in. wskutek wyładowań atmosferycznych lub procesów łączeniowych. Sam montaż aparatury nie gwarantuje jednak bezpieczeństwa. Musi być ona prawidłowo dobrana do instalacji, skoordynowana i sprawna, dlatego przydatną kompetencją zawodową jest wiedza zdobywana podczas kursu zawodowego elektryk.
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu – kiedy jest wymagany?
Ważnym elementem ochrony budynku jest przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP), którego zadaniem jest odcięcie zasilania obwodów, z wyjątkiem tych zasilających instalacje i urządzenia niezbędne podczas pożaru. Zgodnie z § 183 ust. 2 Warunków Technicznych PWP należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem. Wyłącznik powinien znajdować się w pobliżu głównego wejścia do obiektu albo złącza i być odpowiednio oznakowany. Co istotne, jego użycie nie może spowodować samoczynnego uruchomienia drugiego źródła energii elektrycznej, z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku. Takie zabezpieczenie przeciwpożarowe instalacji elektrycznej ułatwia ograniczenie zagrożenia elektrycznego podczas prowadzenia działań ratowniczo-gaśniczych.
Jak gasić pożar instalacji elektrycznej i czego bezwzględnie unikać?
To, jak gasić pożar instalacji elektrycznej, zależy przede wszystkim od tego, czy instalacja lub urządzenie nadal znajduje się pod napięciem oraz jaki materiał uległ zapłonowi. W przypadku niewielkiego pożaru należy zaalarmować osoby znajdujące się w pobliżu, wezwać pomoc i – jeśli można zrobić to bezpiecznie – odłączyć zasilanie. Urządzeń elektrycznych znajdujących się pod napięciem nie należy gasić wodą z typowego hydrantu ani przypadkowo dobranym środkiem gaśniczym, ponieważ stwarza to ryzyko porażenia. PSP wskazuje m.in. gaśnice śniegowe jako przeznaczone do gaszenia materiałów w obrębie urządzeń elektrycznych pod napięciem, przy czym zawsze trzeba przestrzegać zakresu stosowania podanego na gaśnicy. Odpowiadając więc na pytanie, jak ugasić pożar instalacji elektrycznej, najważniejsze jest bezpieczeństwo ludzi – przy szybko rozwijającym się pożarze należy opuścić zagrożoną strefę i wezwać straż pożarną pod numerem 112.
Przeglądy i pomiary jako zabezpieczenie przeciwpożarowe instalacji elektrycznej
Nawet prawidłowo wykonana instalacja wymaga kontroli, ponieważ z czasem mogą pojawić się uszkodzenia izolacji, pogorszenie stanu połączeń, niesprawność aparatury lub inne nieprawidłowości. Art. 62 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego przewiduje kontrolę okresową obiektu co najmniej raz na 5 lat; w jej ramach badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej obejmuje m.in. sprawność połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, a także oporność izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów. Pomiary pozwalają więc wykryć część nieprawidłowości, zanim doprowadzą do awarii lub stworzą zagrożenie. Osoby chcące poszerzyć wiedzę dotyczącą wykonywania takich badań mogą wybrać szkolenie z pomiarów elektrycznych, a przygotowanie do pracy w branży może uzupełniać kurs elektryka od podstaw.
Zadbaj o bezpieczeństwo instalacji i odpowiednie kwalifikacje – wybierz szkolenie UprawnieniaElektryka.pl i zdobądź wiedzę potrzebną do bezpiecznej pracy przy urządzeniach oraz instalacjach elektrycznych.
*Grafika wygenerowana przy użyciu sztucznej inteligencji (AI)